Cháy Lá Sầu Riêng Miền Tây, Đừng Chỉ Nhìn Vào Nấm

Cháy Lá Sầu Riêng Miền Tây, Đừng Chỉ Nhìn Vào Nấm, Hãy Kiểm Tra Đất Và Phèn

Thời gian gần đây, tình trạng cháy lá trên sầu riêng xuất hiện ở khá nhiều khu vực trồng sầu riêng tại miền Tây như một loại dịch bệnh đối với cây sầu riêng và đặt biệt diễn biến nặng trong giai đoạn làm hoa và nuôi trái, nhưng trong khi đó ở khu vực miền đông và tây nguyên hiện tượng này hầu như rất ích xảy ra, vậy thì vấn đề nguyên nhân là ở đâu?

Khi phát hiện lá có biểu hiện cháy, phần lớn bà con thường tập trung tìm nguyên nhân từ nấm bệnh, sau đó sử dụng thuốc để kiểm soát. Cách làm này không sai nếu nguyên nhân thực sự nằm ở nấm. Tuy nhiên, với những vườn đã xử lý nhiều lần nhưng tình trạng cháy lá vẫn quay trở lại, bà con cần nhìn rộng hơn, đặc biệt là kiểm tra đất, nước và bộ rễ.

Ở những vùng đất có phèn, một yếu tố rất đáng quan tâm là hiện tượng xì phèn, nhất là sau giai đoạn siết nước hoặc khi vườn được tưới nước trở lại sau thời gian khô hạn. Điều này đặc biệt đáng quan ngại ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long do ở khu vực này tương đối trũng thấp tầng đất phèn thường xuất hiện rất nhiều so với những vùng canh tác khác

Khi bộ rễ bị ảnh hưởng bởi môi trường đất bất lợi, sức sinh trưởng của cây giảm xuống và nguy cơ xuất hiện các vấn đề trên lá cũng tăng lên.

1. Sau khi dở mủ, nước mương đổi màu có ý nghĩa gì?

Một dấu hiệu khá dễ nhận biết ngoài thực tế là sau thời gian đậy mủ và xiết nước, khi bà con dở mủ, mở nước tưới hoặc sau một trận mưa, nước trong mương có thể xuất hiện màu đỏ nâu hoặc đỏ cam xuất hiện váng ánh kim loại trên mặt nước

Nếu hiện tượng này xảy ra ở vùng đất có phèn, bà con cần lưu ý khả năng các sản phẩm của quá trình oxy hóa phèn đang được nước rửa từ liếp xuống mương.

Lúc này, không nên chỉ quan sát tán cây mà cần kiểm tra đồng thời:

• Tình trạng đất trong vườn.
• pH đất.
• Bộ rễ.
• Khả năng thoát nước.
• Chế độ tưới.
• Lịch sử xiết nước và làm bông.

Đây là những yếu tố có thể giúp xác định rõ hơn nguyên nhân khiến cây bị suy và cháy lá.

2. Phèn trong đất có phải lúc nào cũng gây hại?

Không phải cứ đất có phèn là cây sẽ biểu hiện triệu chứng ngay. Có thể chia phèn thành hai dạng để dễ hình dung:

2.1 Phèn hoạt động

Đây là dạng phèn đã có khả năng gây chua và tác động trực tiếp đến môi trường vùng rễ.

Ở những vùng đất phèn, loại phèn này có thể tồn tại tự nhiên. Tuy nhiên, trong quá trình canh tác lâu năm, đất được tưới nước và chịu tác động của mưa, một phần phèn có thể được rửa trôi. Nhờ vậy, nhiều vườn vẫn có thể duy trì điều kiện đất tương đối phù hợp cho cây phát triển.

2.1 Phèn tiềm tàng

Phần này nằm sâu hơn trong đất và thường ít biểu hiện khi môi trường còn thiếu oxy. Vấn đề bắt đầu đáng chú ý khi đất khô trong thời gian dài.

Khi đó, oxy có thể đi xuống các tầng đất chứa phèn tiềm tàng và thúc đẩy quá trình oxy hóa. Một khoáng vật quan trọng trong quá trình này là pyrite (FeS₂).

Khi pyrite tiếp xúc với oxy và nước, quá trình oxy hóa có thể hình thành các hợp chất sắt và axit Sulfuric:

FeS₂ + 7/2O₂ + H₂O → FeSO₄ + H₂SO₄

Các sản phẩm này làm môi trường đất trở nên chua hơn và có thể khiến pH đất giảm nhanh. Trong sản xuất, bà con thường gọi hiện tượng này là: “XÌ PHÈN.”

3. Vì sao giai đoạn xiết nước làm bông cần lưu ý?

Đối với sầu riêng, quá trình làm bông thường có một giai đoạn giảm nước để tạo điều kiện khô hạn. Nếu thời gian xiết nước kéo dài và đất khô sâu, lượng oxy đi vào đất có thể tăng.

Ở những khu vực có tầng phèn tiềm tàng, điều này có thể tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình oxy hóa phèn. Sau đó, khi bà con dở mủ và tưới nước trở lại, nước đi qua tầng đất có thể cuốn theo các sản phẩm phèn xuống mương.

Đây là lý do có trường hợp sau khi mở nước, bà con thấy nước mương chuyển màu đỏ. Ngoài giai đoạn làm bông, mùa khô kéo dài cũng là thời điểm cần chú ý. Nếu đất bị khô sâu trong thời gian dài, nguy cơ xì phèn có thể tăng, đặc biệt ở những khu vực có tầng đất chứa phèn tiềm tàng.

4. Xì phèn có thể làm bộ rễ sầu riêng suy yếu

Khi quá trình oxy hóa phèn diễn ra, pH đất có thể giảm. Trong môi trường đất có pH thấp, một số nguyên tố như nhôm và sắt có thể trở nên dễ hòa tan hơn.

Nếu nồng độ các dạng hòa tan này cao, bộ rễ có thể bị ảnh hưởng. Đối với sầu riêng, rễ tơ đóng vai trò rất quan trọng trong việc hấp thu nước và dinh dưỡng. Khi rễ bị tổn thương, cây có thể gặp khó khăn trong việc:

• Hút nước.
• Hấp thu dinh dưỡng.
• Hình thành rễ mới.
• Duy trì sinh trưởng ổn định.

Bên cạnh đó, pH đất không phù hợp cũng có thể làm khả năng hấp thu một số chất dinh dưỡng của cây bị ảnh hưởng. Vì vậy, triệu chứng trên lá đôi khi chỉ là biểu hiện ở giai đoạn sau.

Có thể hình dung quá trình theo chuỗi:

5. Vì sao rễ yếu lại làm cây dễ gặp vấn đề trên lá?

Đây là phần bà con cần phân biệt rõ. Nấm bệnh có thể trực tiếp gây tổn thương trên lá, nhưng không phải mọi trường hợp cháy lá đều chỉ bắt nguồn từ nấm.

Khi bộ rễ bị ảnh hưởng, cây sẽ khó duy trì khả năng hút nước và dinh dưỡng như bình thường. Trong điều kiện nắng nóng, khô hạn hoặc độ ẩm thay đổi đột ngột, cây càng dễ bị stress.

Khi sức cây giảm, các tác nhân gây bệnh trên lá có thể phát triển thuận lợi hơn. Lúc này có thể xuất hiện:

• Cháy đầu lá.
• Cháy mép lá.
• Đốm lá.
• Lá vàng.
• Lá nhăn.
• Cháy từng mảng trên lá.

Do đó, nếu chỉ tập trung xử lý nấm mà đất vẫn chua, bộ rễ vẫn yếu và điều kiện nước chưa được kiểm soát, tình trạng cháy lá có thể tiếp tục xuất hiện.

6. Tại sao có vườn cháy lá lặp lại hàng năm?

Nếu tầng đất phía dưới vẫn còn phèn tiềm tàng, hiện tượng xì phèn có thể xảy ra lặp lại khi điều kiện môi trường phù hợp.

Chu kỳ có thể diễn ra như sau:

Nếu bộ rễ bị ảnh hưởng sau mỗi chu kỳ, cây sẽ liên tục phải phục hồi.

Đó là lý do một số vườn có tình trạng:

Nếu cứ lặp lại như vậy, bà con nên xem xét cả đất, nước và vùng rễ, thay vì chỉ tập trung vào phần lá. Trong những giai đoạn nắng nóng kéo dài và lượng mưa không ổn định, đất có khả năng bị khô sâu hơn. Nếu kết hợp với việc xiết nước để xử lý ra hoa, các vườn có tầng phèn tiềm tàng cần đặc biệt chú ý.

Sau khi dở mủ và cấp nước trở lại, bà con nên theo dõi: màu nước mương,  pH đất,  bộ rễ  và tình trạng lá.

Nếu nước mương xuất hiện màu đỏ bất thường, nên kiểm tra thêm vấn đề phèn trước khi kết luận nguyên nhân cháy lá chỉ do nấm.

7. Vườn cháy lá nên kiểm tra những gì?

Khi phát hiện cây bị cháy lá, bà con có thể kiểm tra lần lượt các yếu tố sau.

Kiểm tra nước mương:

• Quan sát nước sau khi dở mủ, tưới nước hoặc sau mưa.
  • Nước có xuất hiện màu đỏ nâu bất thường hay không?
  • Nếu có, cần lưu ý khả năng rửa phèn.

Kiểm tra pH đất:

• Nên đo pH tại khu vực có rễ hoạt động để đánh giá môi trường đất.
• Đối với sầu riêng, khoảng pH 5,5–6,5 thường được xem là phù hợp.
• Bà con có thể sử dụng máy đo pH đất Takemura DM-13 hoặc DM-15 để kiểm tra trực tiếp tại vườn. Hiện nay máy đo pH Takemura DM-13 và DM-15 đang được công ty Công ty TNHH Đầu tư thương mại dịch vụ Tin Cậy phân phối trực tiếp đến tay bà con.

• Việc đo pH giúp có thêm cơ sở đánh giá đất, xây dựng chương trình dinh dưỡng và theo dõi sự thay đổi của đất theo thời gian.

Kiểm tra bộ rễ: cần quan sát rễ tơ, màu rễ, khả năng hình thành rễ mới và các dấu hiệu bất thường trong vùng rễ.

Kiểm tra nấm bệnh: sau khi đánh giá đất và bộ rễ, tiếp tục xác định các tác nhân gây bệnh trên lá để lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp.

8. Quản lý cháy lá cần nhìn từ nhiều yếu tố

Đối với những vườn có nguy cơ phèn, bà con nên quản lý theo một quy trình tổng thể:

Không nên để đất khô quá mức trong thời gian dài, đồng thời cũng không để vườn bị úng kéo dài. Bên cạnh quản lý nước, có thể kết hợp hữu cơ, Humic và hệ vi sinh có lợi để hỗ trợ môi trường vùng rễ.

Bà con có thể dùng Humic Mỹ giúp chăm sóc đất và bộ rễ kích thích rễ phát triển tăng cường khả năng hấp thụ dinh dưỡng và ổn định pH đất

Tuy nhiên, cần hiểu rõ: Humic chỉ là một phần của quy trình chăm sóc đất. Nếu nguyên nhân chính liên quan đến quản lý nước, phèn hoặc pH thì vẫn phải giải quyết những vấn đề này trước.

9. Cháy lá không nên chỉ nhìn ở trên tán cây

Khi sầu riêng bị cháy lá, bà con thường có xu hướng tìm ngay một loại thuốc để xử lý. Nhưng nếu tình trạng cứ tái diễn, cần đặt lại câu hỏi:

Tại sao cây đã xử lý nhưng vẫn cháy lá?

Có thể vấn đề không chỉ nằm trên lá mà bắt đầu từ đất và bộ rễ. Đặc biệt với những vườn miền Tây, sau giai đoạn xiết nước làm bông hoặc mùa khô kéo dài, nếu dở mủ và tưới nước trở lại mà thấy nước mương đỏ au, bà con nên kiểm tra kỹ vấn đề phèn.

Tham khảo thêm các sản phẩm chuyên dùng cho nông nghiệp:

• Phân đạm cá – Phân cá hữu cơ cho nông nghiệp
  
• Phân Humic hữu cơ 95% Acid Powder
• Phân bón sinh học WEHG – 100% thảo mộc thiên nhiên
• Máy đo pH và độ ẩm đất DM15
• Chế phẩm vi sinh Nấm 3 Màu
• Chế phẩm sinh học Em Gốc (EM1)
• Chế phẩm sinh học Em AG (Em gốc) chuyên dùng ủ phân
• Chế phẩm Trichoderma (Bio-TC)
• Chế phẩm sinh học bộ tứ vệ sĩ Bio Shield

Thay vì chỉ cứ thấy cháy lá là phun thuốc. Muốn hạn chế cháy lá tái diễn, cần quản lý đồng thời đất, nước, bộ rễ và tác nhân gây bệnh. Vì vậy, lần tới khi dở mủ, nếu thấy nước mương chuyển sang màu đỏ bất thường, đừng bỏ qua dấu hiệu này.

Có thể đây chính là lúc bà con cần kiểm tra lại xì phèn và pH đất trong vườn.

Tác giả: Lê Nhựt Tiến

Mọi thắc mắc về bài viết “Cháy lá sầu riêng miền Tây đừng chỉ nhìn vào nấm”, vui lòng liên hệ:

CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TIN CẬY

Địa chỉ: Số 4, Đường số 3, Khu dân cư Vạn Phúc, P Hiệp Bình, TP HCM, Việt Nam

Điện thoại: (028) 2253 3535 – 0902 882 247 – 0909 307 123 – 0902 671 281 – 0903 908 671

Email: kinhdoanh@tincay.com; tincaygroup@gmail.com, tincay@tincay.com

Website: tincay.com | thuysantincay.com | nongnhan.com

Youtube: Cty Tin Cậy | Nông Nhàn | Thuỷ Sản Tin Cậy

Facebook: Công Ty Tin Cậy  | Thủy Sản Tin Cậy | Thông tin nông nghiệp & chia sẻ